Na osnovu mjerenja i izvještaja Republičkog hidrometeorološkog zavoda Republike Srpske (RHMZ RS), u zimskom periodu u Banjaluci se bilježe povećane koncentracije zagađujućih materija u vazduhu, prvenstveno suspendovanih čestica PM10 i PM2.5, kao i sumpor-dioksida (SO₂).
Prema podacima Instituta za javno zdravstvo Republike Srpske , povećano aerozagađenje može imati negativne zdravstvene efekte, naročito kod osjetljivih grupa stanovništva, zbog čega Institut apeluje na građane da se pridržavaju preporučenih mjera zaštite.
Glavni uzroci zagađenja vazduha tokom zime
Iz Instituta navode da su najčešći uzroci pogoršanog kvaliteta vazduha:
• emisije iz kućnih ložišta, naročito sagorijevanje uglja i drugih čvrstih goriva,
• saobraćaj, posebno u uslovima stabilnog vremena i temperaturnih inverzija,
• povećane koncentracije SO₂, koje potiču iz sagorijevanja fosilnih goriva za potrebe grijanja domaćinstava, industrije i proizvodnje električne energije.
Preporuke Instituta za javno zdravstvo RS građanima
Preporuke za osjetljive grupe stanovništva
Osjetljive grupe stanovništva su djeca, trudnice, starije osobe i osobe sa hroničnim oboljenjima. Njima se preporučuje:
• izbjegavanje napornih fizičkih aktivnosti na otvorenom, naročito aktivnosti koje podrazumijevaju ubrzano i duboko disanje,
• skraćivanje boravka na otvorenom prostoru tokom dana sa povećanim zagađenjem,
• redovno uzimanje propisane terapije kod osoba sa akutnim i hroničnim oboljenjima,
• javljanje porodičnom ljekaru u slučaju pogoršanja osnovnog oboljenja.
Preporuke za opštu populaciju
Građanima se savjetuje da:
• skraćuju trajanje i smanjuju intenzitet fizičkih aktivnosti na otvorenom, uz češće pauze,
• izbjegavaju boravak na otvorenom u ranim jutarnjim i večernjim časovima, kada je zagađenje vazduha najizraženije,
• izbjegavaju dodatnu izloženost zagađujućim materijama, kao što su pušenje i korišćenje hemijskih sredstava (sredstva za čišćenje, ljepila, boje i lakovi),
• ne provjetravaju prostorije u periodima najviših koncentracija zagađujućih materija,
• koriste javni gradski prevoz, kako bi se smanjilo zagađenje vazduha iz saobraćaja,
• kada god je moguće, smanje ili u potpunosti izbjegavaju korišćenje čvrstih goriva za grijanje.
Kakav je indeks kvaliteta vazduha u Banjaluci
Institut za javno zdravstvo RS podsjeća da se, prema metodologiji Agencije za zaštitu životne sredine (EPA), kvalitet vazduha građanima prikazuje putem indeksa kvaliteta vazduha, označenog bojama koje ukazuju na stepen rizika po zdravlje.
U Banjaluci je indeks kvaliteta vazduha 26. januara 2026. godine iznosio između 93 i 182, što znači da je u pojedinim periodima vazduh bio nezdrav za zdravlje ljudi. Vrijednosti iznad 150 smatraju se nezdravim, pri čemu:
• svi građani mogu početi osjećati zdravstvene tegobe,
• osjetljive grupe mogu imati ozbiljnije zdravstvene probleme,
• djeca, aktivni odrasli i osobe sa respiratornim bolestima, poput astme, treba da izbjegavaju produženi boravak na otvorenom,
• ostali građani, a posebno djeca, treba da ograniče boravak na otvorenom.
Mjere za unapređenje kvaliteta vazduha
Institut za javno zdravstvo Republike Srpske ističe da unapređenje kvaliteta vazduha zahtijeva multidisciplinaran i multisektorski pristup, kao i koordinisano djelovanje na više nivoa. Intervencije obuhvataju:
• regulatorne i sistemske mjere,
• aktivnosti na nivou lokalne zajednice,
• preporuke usmjerene na pojedinca, s ciljem smanjenja zdravstvenih rizika.
